Galapagos eilanden - een cruise, wel of niet doen?

Spaghettibenen. Een maag die zich omdraait. Ik was vergeten hoe het was om op zee te verblijven. Ooit was ik het op een klein bootje voor de wateren van Zuid-Afrika even helemaal kwijt. Nu varen we rond op de Galapagos eilanden. Een groepje jonge vulkanische eilanden ver verwijderd van ieder eiland of vasteland, vergelijkbaar met Hawaii. Het is een sterk merk dat staat voor avontuur alsmede unieke flora en fauna. Maar ook voor de evolutietheorie en de naam Darwin die voor eeuwig aan de eilandengroep verbonden zal blijven. Het zijn voornamelijk Amerikaanse en Britse toeristen die hier neerstrijken. Op een bevolking van slechts 30.000 inwoners bezoeken ieder jaar een kwart miljoen buitenlandse toeristen de archipel. Ecuador is al opvallend prijzig maar voor de Galapagos eilanden moet men flink in de buidel tasten. Er gaat alleen al honderd dollar per inkomende reiziger naar bescherming van het nationale park (wat de hele archipel omvat). En dat is hard nodig. Enkele inheemse dieren en planten zijn reeds uitgestorven. Voornamelijk door toedoen van mens en dier (honden, katten, geiten, varkens) alsmede ongenode gasten (ratten en muizen) die op de schepen meereisden en een ware ravage aanrichtten. Voor bezoekers uit koudere oorden is de zon de grootste vijand. Op de evenaar, relatief dichterbij de zon en op het water moet je oppassen niet levend te verbranden.

We liggen al even in het water te snorkelen, op zoek naar zeekomkommers, zeeschildpadden, pinguïns, zeeleeuwen, zeesterren en scholen vis. Er staat een sterke stroming in de ondergelopen ‘caldera’ (ingestorte krater) en terwijl we de rotsachtige kust afstruinen zijn we waakzaam voor de golfslag. Van een meter of dertig worden we constant gadegeslagen door twee rubberbootjes met bemanning. Vandaag ben ik wat verder gezwommen dan de rest en begin het inmiddels koud te krijgen. Dan draai ik me om en lig recht tegenover een haai. Dit exemplaar is groter dan de babyhaaitjes van een meter en de witpunthaaien van anderhalve meter die we de voorbije dagen hadden gezien. Nieuwsgierig neemt hij of zij polshoogte welke indringer er zich in haar territorium bevindt. Het is een Galapagoshaai die maximaal drie meter lang wordt en deze is minstens zo lang als ik. Toch schrik ik niet en een paar seconden zijn onze blikken gekruist. Dan kijk ik boven water waar de rest is. Terug onder water is de haai verdwenen. Ik ben alleen en nu zit de schrik er wel even in. Deze jongen stond niet op het menu voor vandaag en kan ieder moment uit mijn rug opduiken. Tegelijkertijd besef ik me dat ze ons niet zomaar onderdompelen met gevaarlijke haaien. In de buurt wordt naar de veel grotere walvishaai en hamerhaai gedoken. Veruit de meeste haaien zijn volkomen ongevaarlijk voor ons, wij zijn niet hun natuurlijke prooien. Sterker nog, ieder jaar worden er honderdduizenden afgeslacht voor haaievinnensoep. Net als de jacht op zeeschildpadden (waarvan een zogenaamde heilzame werking uit zou gaan) is dit (op veel plekken) ten strengste verboden. Het (korte) moment met de haai zal me bijblijven. Wat een machtig beest.

Terug op de boot ontvouwt zich het vaste ritueel van een warme douche en zonnebaden boven op het dek. Vogels die steevast op de windstroom meeliften en hopen op wat etenstesten die overboord worden gegooid. Dagenlang zijn we ver verwijderd van iedere vorm van beschaving. Aan de ene kant de rotsachtige lavakusten met spaarzame begroeiing en parelwitte stranden. Aan de andere kant niks dan water. Geen rots voor duizenden kilometers tot aan Papoea Nieuw Guinea. Met deze gedachte ’s nachts naar de pikzwarte sterrenhemel turen is machtig en de volle maan gaf nog een beetje licht. Maar vannacht is het bewolkt en het is werkelijk pikzwart. Ik denk aan de solozeilers die in hun uppie de oceaan oversteken en bedenk ik dat ik dit nooit zou kunnen. Volgens mij heb je hier stalen zenuwen voor nodig. Zeker wanneer je zoals wij nu op of rond evenaar varen. In de ‘doldrums’ spookt het wellicht niet zo snel maar kan het wel dagenlang windstil zijn. Dan lig je als zeiljacht maar een beetje rond te dobberen. We mogen op de brug met de kapitein meekijken hoe de gps-apparatuur exact 0.00.000 graden aangeeft.
De sfeer aan boord is omgeslagen. Het was de eerste dag dolle pret en we waanden ons op een luxejacht met meer bemanning dan opvarenden. Het regent hier vrijwel nooit en de zon stond strak aan de hemel. Onder water hadden we al van alles moois voorbij zien komen en de stranden zijn tropisch. De meesten van mijn reisgenoten hadden net als ik een last minute geboekt en werden een comfortabele cruise voorgeschoteld van alle gemakken voorzien. Omwille van efficiency varen we ’s nachts zodat we in de ochtend in een nieuwe omgeving op pad kunnen. Maar het was een behoorlijk woelige eerste nacht en ’s ochtends wordt er aan tafel niet veel gesproken. Ik voel me de hele dag erg slecht en overweeg die middag sterk de trip af te breken en in het laatste dorpje aan land te blijven. Alleen al de gedachte terug aan boord te gaan doet mijn maag omdraaien. We zitten nog een week letterlijk met elkaar opgescheept en ik kan me moeilijk voorstellen hoe dit schip van ruim dertig meter een beetje stabiel in het water blijft liggen. De wateren zijn dit seizoen weliswaar wat onstuimiger dan de rest van het jaar maar kennelijk went het want voor de bemanning is het een dag als ieder ander. In tegenstelling tot de meeste cruiseschepen heeft dit jacht cabines voor solo reizigers zodat geen extra toeslag betaald wordt voor de gangbare duo kamers. Aan boord zijn een oudere Brit en ik de enige solo reizigers. Waar de rest avontuurlijke twintigers, dertigers en veertigers zijn komt deze man de eerste bloedhete dag in driedelig pak aanzetten. Het is net alsof hij uit een Mr. Bean aflevering is komen overwaaien. Hij valt wat uit de toon ook omdat hij niet meegaat met de dagelijkse snorkeltrips. Maar hij is bereisd, vind zijn draai en kan aardig vertellen. Afgezien van een Zwitsers koppel en ikzelf zijn het allemaal Britten. De beleefdheid is prettig maar ik irriteer me dat er nooit kritische vragen worden gesteld en alles voor zoete koek wordt aangenomen.

Onze Ecuadoraanse gids heeft dit duidelijk al honderden keren gedaan, het komt wat sleets over. Toch raken we onder de indruk van zijn uitgebreide kennis over het ontstaan van de eilanden en de aanwezige flora en fauna. Omdat er op de eilanden geen bijen zijn vindt bestuiving volledig plaats door de wind. Uiteindelijk nestelen ‘pioniers’ planten zoals cactussen en zoutwaterplantjes zich in het lava gesteente of langs de stranden. Vervolgens kan het snel gaan. Het gros van de ontwikkeling van zowel flora als fauna heeft ‘pas’ de afgelopen 50.000 jaar plaatsgevonden. Darwin publiceerde zijn magnum opus ruim 25 jaar na de jarenlange reis met de Beagle. Een reis waarbij hij overigens meer tijd aan land dan op zee doorbracht. Aan boord had hij vaak last van hevige zeeziekte. Alhoewel hij de kern van zijn evolutietheorie al veel eerder dan ‘On the Origin of Species’ formuleerde waren zijn ideeën erg revolutionair voor die tijd. De vinken die van de verschillende Galapagos eilanden werden meegenomen zijn omgedoopt tot ‘Darwin Vinken’ maar zonder de aantekeningen van de kapitein was dit nooit gebeurd. Darwin merkte de verschillen in eerste instantie niet op. Pas in een veel later stadium werd aan de hand van het logboek van de kapitein gezien dat de meegenomen vinken per eiland verschilden. Ze hadden zich in de ‘niche’ van de Galapagos eilanden afzonderlijk ontwikkeld. De grootte van de snavel verschilde bijvoorbeeld per eiland, afhankelijk van de daar aanwezige noten en zaden. En zo werd de theorie verder onderbouwd. 

Over vogels gesproken is de ‘Blue Footed Booby’ zonder meer een van de meer kleurrijke bewoners. Deze Blauwvoetgent komt maar in een beperkt gedeelte op de wereld voor. Ook deze vogel is erg tam omdat het niet of nauwelijks geëvolueerd is met vijanden op land. Het is net als de reuzenschildpad een soort van mascotte voor de Galapagos geworden. Ze doen me denken aan de Puffins (Papegaaiduikers) op IJsland. Evolutionair lijken de blauwe voeten compleet nutteloos maar schijn bedriegt. Ze spelen een belangrijke rol in de partnerkeuze. De blauwe kleur is afkomstig van pigmenten die ze binnenkrijgen door het eten van vis. De vogels maken vanaf tientallen meters een duikvlucht tot 25 meter diep onder water. De pigmenten uit hun voeding fungeren als antioxidanten en zijn bevorderlijk voor de immuun functie. Op het strand treffen we soms nog meer aparte vogels aan; Amerikaanse zeventig plussers in snorkelpak. Het ziet er wat potsierlijk uit en gaat allemaal wat stroef. Mooi dat ze dit nog doen en we wisselen cruise ervaringen uit.

Vanwege de ligging zijn er maar weinig trekvogels te vinden op de eilanden. Desondanks kunnen veel vogels de afstand overbruggen en sommigen blijven voor altijd. Maar hoe zijn flamingo’s, pinguïns en leguanen hier ooit terecht gekomen? Niemand die het zeker weet, het blijft speculeren. Aannemelijk is dat leguanen op drijfhout zijn aangespoeld en zich tot de enige zeeleguanen ter wereld ontwikkeld hebben. Deze kleine draakachtige reptielen kennen op land geen natuurlijke vijanden en je zou ze zo aan hun staart kunnen optillen. Als koudbloedigen warmen ze zich gezamenlijk op in de zon. In tegenstelling tot hun broers op het land doen ze zich (eenmaal opgewarmd) in het water — als strikte vegetariërs — tegoed aan algen. Een voorbeeld hoe deze draakjes zich hebben aangepast aan leven onder water zijn hun nieren. Het water rondom Galapagos is zouter dan op veel andere plekken en de nieren van deze zeeleguanen filteren dit zout waarna ze eens in de zoveel tijd hun neus snuiten om dit kwijt te raken. Het is komisch om te zien hoe zeeleeuwen de draakjes soms achternazitten. Ook de zeeleeuwen kennen totaal geen angst voor de mens en komen aan wal een dutje te doen. In het water zijn ze speels en zelfs brutaal door om je heen te zwemmen en tot een paar centimeter te naderen. Helaas zijn ze ook gewild voor hun mooie en sterke vacht. De flamingo’s stammen af van de Chileense soort en ik wist niet dat hun roze vacht ontstaat door de roze schil van garnalen die ze eten. De Galapagos pinguïns zijn schattige beestjes en de enige pinguïns op het noordelijk halfrond. Een klier in hun lichaam produceert vet wat zich op de vleugels afzet waardoor het net wandelende oliemannetjes zijn. Onder water schieten ze met ruim 30 km/u razendsnel voorbij.
De reuzenschildpadden verdienen een nadere toelichting. Net als de ‘Darwin vinken’ stonden deze centraal in zijn these dat soorten zich geïsoleerd (bijv. op een eiland) apart ontwikkelen naar gelang omgevingsfactoren, prooien, natuurlijke vijanden en beschikbaar voedsel. Ze spreken tot de verbeelding onder meer vanwege de extreem hoge leeftijden die ze bereiken. Met het heengaan van ‘Lonesome George’ in 2012 (die nog door Darwin zou zijn meegenomen) stierf de Galapagos reuzenschildpad uit. Een exemplaar genaamd Harriet haalde een leeftijd van ongeveer 176 jaar en deze dieren konden bijna 200 kilo zwaar worden. Ondersoorten bleven bestaan en worden nu (vanwege uiterlijke verschillen) allemaal als aparte soorten reuzenschildpadden geclassificeerd. Toch had het niks gescheeld of er zouden helemaal geen reuzenschildpadden meer zijn. In feite vergelijkbaar met hoe de dodo op Mauritius aan zijn eind is gekomen. Schepen en met name de walvisvaart namen de schildpadden met tienduizenden per jaar aan boord mee en stapelden ze levend in het ruim ondersteboven op elkaar. Reden was heel simpel: de beesten konden tot een jaar zonder voedsel en zelfs water. De ouderdom wordt vaak verklaard door dit unieke metabolisme (alsmede het langzame bewegen). Het vlees was welkom voedsel op de lange tochten over de oceanen. Toen — voordat er elektriciteit was — ook ontdekt werd dat het vlees en de eieren veel olie bevatten, werden ze geslacht om de straten van Quito te verlichten. Alsof dat nog niet erg genoeg was richten honden, ratten en geiten een ware slachting op de eilanden aan door of de eieren op te eten of de schildpadden te beconcurreren voor voedsel. Met uitgekiende fokprogramma’s en het oprichten van een nationaal park werd de populatie weer beschermd en verder opgebouwd.